Sokollu Mehmed Paşa

Görev numarası (#) kaynak tablodaki sıra numarasıdır. ≈ işaretli süreler tarihlerden hesaplanmıştır.

Köken

devşirme DamatSokoloviçi doğumlu, Sırp Ortodoks Sokollu ailesinden; 1519'da devşirilip Enderun'da yetişti

Doğum yeri

Sokoloviçi (Rudo, Vişegrad)

Hane

Sokollu

Ölüm

suikast (1579)

• akrabasıLala Mustafa Paşa1580
• akrabasıSokolluzade Lala Mehmed Paşa1604–1606

• Hakkında ve ailesi hakkında Nahifî Cevâhirü'l-Menâkıb'ı yazdı. Maiyetindeki Feridun Ahmed Bey, Sigetvar seferi tarihinde onu öne çıkarıp "Vezîr-i a‘zam istedüğin ider imiş" eleştirisine karşı savundu. Bâkî, mersiyesini önce II. Selim'e sunup istediğini alamayınca bir bend ekleyerek Sokollu'ya sundu. (s. 138, 141–142) Aköz ve Demireğen 2019
• Ahmet Refik, Kanuni sonrasındaki “zayıf padişahlar” döneminde Sokollu’nun sadaretini tek istisna sayar; bu bakış Cumhuriyet tarihçiliğine geçti (s. 73). Bekar 2019
• Amcazadesi Mustafa Paşa’yı da İstanbul’a getirenlerdendi; onun himayesinde Mustafa Paşa 1566–1578’de Budin’i en uzun süre yöneten beylerbeyi oldu, Mimar Sinan da şehrin imarında çalıştı (s. 208). Bayram 2019
• Sır kâtibi Feridun Ahmed Bey, Rumeli beylerbeyiliği sırasında himayesine girdi; Sokollu sadrazam olunca Divan kâtipliğine, 1570’te reisülküttaplığa, sonra nişancılığa yükseldi (s. 210). Bayram 2019
• Feridun Bey’in 1 Ocak 1569’da tamamladığı Nüzhet-i Esrâr’ın asıl kahramanı Sokollu’dur; eser hamisinin adını öne çıkarıp siyasetini meşrulaştırmaya çalışır (s. 212, 217). Bayram 2019
• İzleyin: İlber Ortaylı, Kadırga’daki Şehit Mehmed Paşa Camii ile Azapkapı Camii’ni gezerek Sokollu’yu anlatıyor. Ortaylı, NTV (video)
• 1505’te Vişegrad yakınlarındaki Sokoloviç köyünde doğdu; boyu uzun olduğu için kaynaklarda “Tavîl” ya da “Uzun” diye de anılır. 1546–1549’da kaptan-ı deryaydı. İstanbul’da Kadırga ve Azapkapı’da camiler, Lüleburgaz, Havsa ve Payas’ta menzil külliyeleri, Vişegrad’da Drina üzerindeki köprüyü yaptırdı. İsmihan Sultan’dan olan soyu İbrahim Hanzâdeler diye bilinir. Afyoncu, DİA 2009 ↗
• Ortaylı’ya göre zorla değil, ailesi ikna edilerek ve yirmi yaşına yakınken devşirildi; vezir olmadan kaptan-ı deryalığa getirildi ve Kanuni’nin Zigetvar’daki ölümünün gizlenmesini o düzenledi. Akrabalarını önemli görevlere getirmesinin III. Murad çevresinde kaygı uyandırdığı da öne sürülür. Ortaylı 2020
• Ortaylı, Kemankeş Kara Mustafa Paşa ve Köprülüleri bir yana bırakırsak Sokollu’yu Tanzimat’a kadarki son parlak sadrazam sayar ve onun için en iyi biyografi olarak Afyoncu’nun DİA maddesini gösterir. Ortaylı 2020
• Şimşirgil, Sokollu’yu devşirme kökeni yüzünden “Türklüğe ve Müslümanlığa yabancı” gösteren ve başarısızlıkları ona yükleyen yorumlara karşı çıkar; akrabalarının (Lala Mustafa Paşa gibi) devlete hizmetlerini örnek gösterir. Suikastın, sadaka vermek için durduğu sırada kendisine yaklaşan Bosnalı bir meczup tarafından işlendiğini anlatır. Şimşirgil 2021

1. Vikipedi
   “Sokollu Mehmed Paşa”, Türkçe Vikipedi. tr.wikipedia.org/wiki/Sokollu_Mehmed_PaşaCC BY-SA 4.0; içerik özetlenerek ve yeniden düzenlenerek kullanılmıştır.
2. Vikipedi
   Vikipedi, “Osmanlı sadrazamları listesi” ve sadrazamların kendi maddeleri (alındı 1–2 Kasım 2026), CC BY-SA 4.0. tr.wikipedia.org/wiki/Osmanlı_sadrazamları_listesigörev tarihleri, süreler ve padişahlar
3. Afyoncu, DİA 2009
   Erhan Afyoncu, “Sokullu Mehmed Paşa”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 37 (2009), s. 354–357. islamansiklopedisi.org.tr/sokullu-mehmed-pasaTDV İslâm Ansiklopedisi; yalnızca olgular alınmıştır
4. Aköz ve Demireğen 2019
   Alaattin Aköz ve Ahmet Kerim Demireğen, “Osmanlı Tarih Yazımı, Patronaj ve Hizip”, USAD 11 (Güz 2019): 129–152. hdl.handle.net/20.500.12395/40856bu sayfadaki notların ya da mektup özetlerinin kaynağı; kısa özet
5. Bayram 2019
   Fatih Bayram, “Feridun Ahmed Bey’in Nüzhet-i Esrâr’ında Budin Beylerbeyi Sokollu Mustafa Paşa”, Avrasya Etüdleri 25/56 (2019): 203–219. dergipark.org.tr/tr/pub/avrasyaetudleribu sayfadaki notların ya da mektup özetlerinin kaynağı; kısa özet
6. Bekar 2019
   Cumhur Bekar, “Köprülü Mehmed Paşa’nın Osmanlı Tarih Yazımında Değişen Algısı”, Tarihyazımı 1/1 (2019): 62–78. dergipark.org.tr/tr/pub/tarihyazimi/issue/43330/571750bu sayfadaki notların ya da mektup özetlerinin kaynağı; kısa özet
7. Ortaylı, NTV (video)
   “14 Yıllık İktidarı Bitiren Sır: Sokullu’yu Neden Öldürdüler?”, İlber Ortaylı ile Tarih Dersleri, NTV Tarih (YouTube). Aynı anlatım NTV Belgesel kanalında “Sokullu Mehmet Paşa’nın Bilinmeyen Hikayesi” başlığıyla da yayımlanmıştır: https://www.youtube.com/watch?v=YugBI_AKNeY www.youtube.com/watch?v=SiBH4cB7hngbu sayfadaki notların ya da mektup özetlerinin kaynağı; kısa özet
8. Ortaylı 2020
   İlber Ortaylı, “Sokullu Mehmed Paşa”, Hürriyet, 11 Ekim 2020 (köşe yazısı). www.hurriyet.com.tr/yazarlar/ilber-ortayli/sokullu-mehmed-pasa-41633002bu sayfadaki notların ya da mektup özetlerinin kaynağı; kısa özet
9. Şimşirgil 2021
   Ahmet Şimşirgil, “Bir Devrin Adı: Sokollu”, ahmetsimsirgil.com, 29 Ocak 2021. www.ahmetsimsirgil.com/bir-devrin-adi-sokollu/bu sayfadaki notların ya da mektup özetlerinin kaynağı; kısa özet