Osmanlı sadrazamı
Köprülü Mehmed Paşa
1656–1661Duraklama Dönemibir kez sadrazam oldu
Arnavut asıllı, geniş yetki şartıyla sadarete gelip Köprülüler Devri'ni başlatan ve 1656-1661 arasında sadrazamlık yapan devlet adamı.
Sadrazamlıkları
| Görev | Başlangıç – bitiş | Padişah | Süre | Görevden ayrılış |
|---|---|---|---|---|
| #901. görev | 15 Eylül 1656 – 31 Ekim 1661 | IV. MehmedDuraklama Dönemi | 5 yıl, 46 gün | görevde vefatEdirne'de öldü; vasiyetiyle oğlu Fazıl Ahmed Paşa yerine geçti |
Görev numarası (#) kaynak tablodaki sıra numarasıdır.
Hayatı
- Köken
- saray / Enderun yetiştirmesiArnavut asıllı, Roşnik doğumlu; gençliğinde saraya alınıp helvahanede hizmet etti
- Doğum yeri
- Roşnik (Berat sancağı, Arnavutluk)
- Hane
- Köprülü
- Ölüm
- doğal (1661)
Akrabaları
- oğluKöprülü Fazıl Ahmed Paşa1661–1676
- oğluKöprülü Fazıl Mustafa Paşa1689–1691
- damadıMerzifonlu Kara Mustafa Paşa1676–1683
- damadıKöprülü Damadı Abaza Siyavuş Paşa1687–1688
- yeğeniKöprülü Amcazade Hacı Hüseyin Paşa1697–1702
- torunuKöprülüzade Damat Numan Paşa1710
Kaynaklarda
- Eylül 1656'da sadrazam oldu; son on iki yılda kendisinden önce 15 kişi bu makama gelmiş, bunların altısı idam edilmişti. 1656'daki altıncı atamaydı (s. 8). Yılmaz 2024
- Yetmişli yaşlarında atandı; görevde, 31 Ekim 1661'de eceliyle öldü (s. 8). Yılmaz 2024
- Köprülü sülalesini konu alan Silsiletü'l-Âsafiyye (Tarîh-i Sülâle-i Köprülü) Behçetî Seyyid İbrahim tarafından yazıldı. (s. 138) Aköz ve Demireğen 2019
- 14 Eylül 1656’da atanması şaşkınlıkla karşılandı. 1580’lerde Berat sancağının Rudnik köyünde doğduğu tahmin edilir; devşirme ile saraya alındı, Enderun’da has odaya kadar yükseldi (s. 64). Bekar 2019
- IV. Mehmed’den yerine oğlu Fazıl Ahmed’in atanmasını istedi; sonra aileden altı kişi daha sadrazam oldu (iki oğul, iki damat, bir yeğen, bir torun) (s. 65). Bekar 2019
- Çağdaşları ikiye ayrılır: Mehmed Halife katliamlarını hadislerle meşrulaştırıp Tunca nehrinin cesetlerle dolduğunu yazar; Evliya Çelebi onu “hunhar” diye anar ve abartılı biçimde dört yüz bin kişiyi, on yedi veziri ve yetmiş bir sancakbeyini öldürttüğünü söyler; Silahdar ise devleti işe yarar adamlardan yoksun bırakıp felakete sürüklediğini yazar (s. 66–69). Bekar 2019
- Bugünkü “güçlü vezir, zayıf sultan” imajının kaynağı Naima’dır: Naima, yeğeni Amcazade Hüseyin Paşa’nın himayesinde yazdı ve 1656–1660’ı tümüyle Köprülü’nün gözünden anlattı. 19. yüzyıl sonu ve II. Meşrutiyet yazarları “Köprülüler Devri” adlandırmasını yerleştirdi (s. 70–74). Bekar 2019
- Michels'e göre Köprülü Mehmed Paşa'nın 1658 ve 1660 Erdel seferleri, Macaristan'da Osmanlı gücünü benzeri görülmemiş ölçüde büyüttü. Ordusunun Eylül 1660'ta Varad'ı (Oradea) alması Habsburg-Osmanlı güç ilişkilerinde büyük bir dönüm noktasıydı. Burada en yeni Osmanlı eyaleti kuruldu. (s. 46, 48–49) Michels 2023
- İzleyin: Erhan Afyoncu, 1655–1656 bunalımını ve Köprülü Mehmed Paşa’nın sadarete şartlarla gelişini anlatıyor. Afyoncu, Vav TV (video)
Kaynaklar
- Vikipedi“Köprülü Mehmed Paşa”, Türkçe Vikipedi. tr.wikipedia.org/wiki/Köprülü_Mehmed_PaşaCC BY-SA 4.0; içerik özetlenerek ve yeniden düzenlenerek kullanılmıştır.
- VikipediVikipedi, “Osmanlı sadrazamları listesi” ve sadrazamların kendi maddeleri (alındı 1–2 Kasım 2026), CC BY-SA 4.0. tr.wikipedia.org/wiki/Osmanlı_sadrazamları_listesigörev tarihleri, süreler ve padişahlar
- Afyoncu, Vav TV (video)“Köprülü Mehmed Paşa Osmanlı Yönetiminde Nasıl Etkili Oldu?”, Prof. Dr. Erhan Afyoncu, Vav TV (YouTube). www.youtube.com/watch?v=xZ6MV-D1LR8bu sayfadaki notların ya da mektup özetlerinin kaynağı; kısa özet
- Aköz ve Demireğen 2019Alaattin Aköz ve Ahmet Kerim Demireğen, “Osmanlı Tarih Yazımı, Patronaj ve Hizip”, USAD 11 (Güz 2019): 129–152. hdl.handle.net/20.500.12395/40856bu sayfadaki notların ya da mektup özetlerinin kaynağı; kısa özet
- Bekar 2019Cumhur Bekar, “Köprülü Mehmed Paşa’nın Osmanlı Tarih Yazımında Değişen Algısı”, Tarihyazımı 1/1 (2019): 62–78. dergipark.org.tr/tr/pub/tarihyazimi/issue/43330/571750bu sayfadaki notların ya da mektup özetlerinin kaynağı; kısa özet
- Michels 2023Georg B. Michels, “Turcophile, Religious Zealot, and Rebel: The Hungarian Noble Pál Szepessy’s Encounters with Grand Vizier Ahmed Köprülü (1661–76)”, Review of Middle East Studies 57 (2023): 43–72. doi.org/10.1017/rms.2024.17bu sayfadaki notların ya da mektup özetlerinin kaynağı; kısa özet
- Yılmaz 2024Yasir Yılmaz, “‘From Theory to Practice’ Origins of the Ottoman Grand Vizierate and the Köprülü Restoration: A New Research Framework for the Office of the Grand Vizier”, Review of Middle East Studies 57 (2023; çevrimiçi yayım 2024): 7–42, doi:10.1017/rms.2024.19. doi.org/10.1017/rms.2024.19bu sayfadaki notların ya da mektup özetlerinin kaynağı; kısa özet